TÜBİTAK Destekli Proje, Efsaneleşen Türküye Işık Tuttu
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sakinlerinin yüreklerine kazınan, nesilden nesile aktarılan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki hüzünlü sevda öyküsü, bilimsel bir projeyle gün yüzüne çıkarıldı. Türk halk müziğinin önemli eserlerinden biri olan bu türkünün gerçek kökenlerini ve ilk sözlerini aydınlatmak amacıyla önemli bir çalışma gerçekleştirildi.
Bu kapsamlı araştırma, Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması çerçevesinde hayata geçirildi. İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde görev yapan tarih öğretmeni Faruk Karakuş’un danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından yürütülen proje, “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adını taşıyor.
Türkülerin Zaman İçindeki Dönüşümü ve ‘Al Fadimem’in İzinde
Proje, halk kültürünün canlı tanıkları olan türkülerin, zamanla nasıl bir değişim geçirdiğini, sözlerinin ve anlamlarının nasıl evrildiğini ortaya koymayı hedefliyor. Bu doğrultuda, ‘Al Fadimem’ türküsünün merkezinde yer alan kahramanlar Fadime Bostan ve Efe Kadir ile, onların yaşadığı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köy sakinleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler, araştırmanın temelini oluşturdu. Bu saha çalışmaları, türkünün unutulmaya yüz tutmuş detaylarını yeniden canlandırdı.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Yolculuğu
Yapılan görüşmelerden elde edilen bilgiler ışığında, türkünün hikayesi şöyle şekilleniyor: Efe Kadir, yetim ve yoksul olması nedeniyle Fadime ile evlenmek için gerekli maddi imkanlara sahip değildi. Bu durum üzerine, sevdiği kadın Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de bu gönüllü kaçışa razı oldu. Ancak, kaçış sonrası yaşananlar, bu genç aşkın trajik bir şekilde sonlanmasına neden oldu.
Fadime’nin o dönemdeki yasal yaşı küçük gösterilmesine rağmen aslında evlilik çağına gelmiş olması ve ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından zorla başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde bestelediği ve yüreğindeki yangını anlattığı türkülere yansıdı. İşte ‘Al Fadimem’ de bu derin özlemin ve kederin bir ifadesi olarak kulaklarımıza çalınan o türkülerden biri.
40 Yıllık Ses Kaydı Tarihi Gün Yüzüne Çıkardı
Araştırmanın belki de en çarpıcı bulgusu, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir ses kaydının gün ışığına çıkarılması oldu. 1985 yılında, Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine yapılan bu kayıt, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını kendi sesiyle okuduğunu ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile üyeleri tarafından özenle saklanan bu kaset, türkünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşılmasında paha biçilmez bir birincil kaynak niteliği taşıyor.
Saha çalışmaları ve bu tarihi ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen ve yaygınlaşan sözlerden farklı, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaların da derlendiği anlaşıldı. Bu detaylı çalışma, ‘Al Fadimem’ türküsünün yıllar içinde nasıl bir değişim sürecinden geçtiğini somut delillerle gözler önüne sererek, halk müziği alanında önemli bir boşluğu doldurmuş oldu. Haberwave.com.tr olarak, bu önemli kültürel mirasa ışık tutan bu çalışmayı sizlere sunmaktan gurur duyuyoruz.
