haberwave.com.tr – Denizli’nin doğal güzellikleriyle öne çıkan ilçesi Çameli, bilim dünyasına önemli bir katkı sağladı. Emekli Fen Bilgisi Öğretmeni Rıfat Özdemir’in doğa yürüyüşleri sırasında gözlemlediği ve yeni bir türe ait olduğunu düşündüğü bitki, yapılan detaylı incelemeler sonucunda literatüre kazandırıldı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin titiz çalışmalarıyla tanımlanan bu yeni türe, bilimsel adı ‘Cephalaria cameliensis’, Türkçe karşılığıyla ise ‘Çameli pelemiri’ adı verildi.
Türkiye Florasına Yeni Bir Halka: Çameli Pelemiri’nin Keşif Süreci
Ülkemiz, bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı arazi ve laboratuvar çalışmaları sayesinde her yıl yeni bitki türleriyle zenginleşiyor. Bu değerli keşiflerden sonuncusu, Denizli’nin Çameli ilçesinden geldi. Yaklaşık iki yıldır süren Biyoçeşitlilik Envanteri projesi kapsamında fark edilen bitki, yapılan morfolojik ve moleküler analizlerle bilim dünyasına tanıtıldı. Yeni türün keşif hikayesi, bölgenin doğasını yakından takip eden emekli öğretmen Rıfat Özdemir’in dikkatli gözlemleriyle başladı.
Bilimsel Tanımlama ve Uluslararası Yayın Süreci
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşif sürecini şu sözlerle aktardı: “Yeni tür ilk olarak, bölgenin doğasını yakından takip eden ve arazi gözlemleriyle çalışmalara değerli katkılar sunan emekli öğretmen Rıfat Özdemir tarafından fark edildi. Ardından Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümünden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte yürüttüğümüz kapsamlı morfolojik değerlendirmeler, bitkinin mevcut türlerle örtüşmediğini ortaya koydu. Türün yakın akrabalarından ayrıldığı noktaları moleküler düzeyde netleştiren ISSR analizleri ise Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Fen Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından titizlikle gerçekleştirildi.” Bilimsel çalışmanın tamamlanmasının ardından, türün literatürdeki yeri Phytotaxa adlı saygın bir taksonomi dergisinde yayımlanarak uluslararası alanda tanınmasını sağladı.
‘Çameli Pelemiri’nin Nadir Yayılışı ve Koruma Statüsü
Yapılan araştırmalar, Çameli pelemirinin yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasındaki dar bir coğrafyada, 1350-1850 metre yüksekliklerde yayılış gösterdiğini ortaya koydu. Bitkinin genel görünümü, yaprak ve çiçek yapısındaki belirgin farklılıklar, onu Cephalaria saldaensis, Cephalaria dirmilensis ve Cephalaria lycica gibi yakın akraba türlerden ayırıyor. Moleküler analizler de bu ayrımın bilimsel olarak kanıtlandığını doğruladı. Ancak, türün sınırlı yaşam alanı ve bölgedeki yoğun otlatma baskısı nedeniyle, Prof. Dr. Yıldırım, Çameli pelemirinin IUCN kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Türkiye’nin Bitki Çeşitliliği ve Cephalaria Cinsi
Prof. Dr. Yıldırım, Cephalaria cinsinin dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil edildiğini ve Türkiye’nin bu cins için önemli bir çeşitlenme merkezi olduğunu belirtti. Son tanımlanan Çameli pelemiri ve Cephalaria dumanii türleriyle birlikte Türkiye’deki Cephalaria tür sayısı 49’a, endemik tür sayısı ise 25’e yükseldi. Bu durum, Anadolu’nun bitki çeşitliliği açısından küresel önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Keşifte emeği geçenlere teşekkür eden Prof. Dr. Yıldırım, Çameli halkının doğa duyarlılığına dikkat çekerek, “Bu keşif, hem Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasını hem de yerel halkın duyarlılığının bilime nasıl katkı sağlayabileceğini bir kez daha gösterdi.” dedi. Çameli Belediyesi ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a da desteklerinden dolayı teşekkür edildi. Bu tür keşiflerin artması, Anadolu’nun henüz keşfedilmeyi bekleyen zengin biyoçeşitliliğini ortaya çıkarıyor.
